Sai bảo mùa xuân

Này con ranh mưa phùn
Có mau mau ráo lại
Trú dưới hiên này mãi
Chợ hoa vãn mất thôi.

Này thằng nhóc mầm chồi
Còn không mau nhú biếc!
Hay là ngươi hẵng tiếc
Giấc ngủ nướng cuối đông?

Này cái đám lá dong
Ăn gì mà xanh thế?
Nhưng tại sao còn để
Bánh chưng vẫn nhạt màu?

Này Xuân đừng chạy đâu
Đứng yên chờ chút nhé
Ta mừng tuổi cho mẹ
Rồi sẽ đến lượt ngươi!

Nguồn: http://www.sachcuatrang.com/poems2.html

Tết và Valentine, nhớ quán Đ.

Ở một trong những tạp phẩm đầu tay hồng hồng tuyết tuyết có nhân vật anh lạnh lùng và nhân vật nàng cá tính mà bây giờ những kẻ thiếu tự trọng thường copy không đề nguồn rồi chỉnh sửa vài câu để làm hàng cho cái "tâm sự bản thân" khắp các xó xỉnh trên mạng, em đã tả Đ. như thế này:

"Mười bảy bậc thang ẩm ướt chênh vênh tay vịn, hành lang hẹp hun hút tối. Gót giày nện uể oải trên nền gỗ xám đen.
Quán đông, chẳng ai chú ý đến ai. Những mái đầu cúi thật thấp. Khói thuốc lơ lửng trên những ly cà phê sóng sánh."[1]

Nghe chay thế này thì hơi giống một ổ phù dung thời Thạch Lam, nhỉ! Nhưng hãy tưởng tượng có bàn tay nào đó thò ra vặn roẹt volume, và guitar bass guitar lead cymbal tuôn trào như cơn mưa tháng 11 tưới lên những mái đầu kia, làm cho chúng gật gù lắc lư. Thế là thành một bức tranh Đ. hoàn chỉnh ngày thường. Nhưng nếu chỉ có như vậy thì Đ. sẽ như mọi quán sinh viên trong cái khoảng thời gian hội bút Hương Đầu Mùa còn sinh hoạt sôi nổi và những tuyển tập mang tên nó do báo Hoa học trò bảo kê vẫn được để đầu giường gối đầu tay ấy.

Theo lý thuyết marketing của các kinh tế gia tiếp thị gia phương Tây thì địa điểm quyết định 99% cho thành công của quán. Đ. khác Sân Ga, Vọng quán trước đây, khác Cây Si, Stylish sau này ở cái ban công nhìn ra chiếc cầu tham giữ ánh mặt trời đến nỗi đỏ như con tôm luộc chổng lưng giữa chậu nước rau muống (cũng) luộc[2]. Theo thực tiễn lê la của em và đồng bọn thì chủ nhân quyết định 1% dù rất nhỏ nhưng vô cùng quan trọng còn lại. Nếu chủ của Đ. không phải là một người phụ nữ trung niên nhỏ nhắn có ánh nhìn cương nghị và mái tóc lỗi mốt gọn gàng mà là một nàng bốc lửa áo hai dây tuổi hai mươi... Chết chửa, nếu thế thì lấy đâu ra chè long nhãn hạt sen mùa hè, hoa cúc vàng cắm trong chiếc bình gốm thô mùa thu, con mèo béo nghịch cuộn len cũ mùa đông, và lấy đâu ra hơi ấm mùa xuân của Đ.?

Suốt một dọc thời gian dài hơn cả những đoạn solo của anh chàng Slash đầu xù, em hầu như chỉ ngồi ở Đ. (hay nói chính xác hơn về mặt không gian là "lên Đ.") với những bạn hữu đại đồng, trong đó có một cô bạn sinh nhằm cung Thiên Xứng luôn tỏ ra bình thản trước mọi việc. Mấy năm trời, hai đứa có thói quen mò lên Đ. trưa mùng Hai. Không chỉ để nghe những âm thanh của sự tĩnh lặng phát ra từ cái loa cũ hay thưởng thức sự quang đãng cả năm mới có một lần ở lối chung dẫn lên gác 2, mà còn để ngước nhìn những rễ thuỷ tiên trắng nõn uốn mình trong bát thuỷ tinh lưng lửng nước trên bàn thờ, chạm khuỷu tay vào cành violet tím mềm trong góc nhà, cắn hạt dưa và trò chuyện Tết nhất với bà chủ trong mùi hương đen quanh quất. Cứ như một chuyến viếng thăm họ hàng!

Ấy là về Tết, còn về tình yêu? Em biết Đ. từ cái thời trăm phần trăm thơ ngây nhìn những đôi tình nhân bằng ánh mắt ghen tị ngọt ngào (chứ không khinh mạn cay nghiệt như bây giờ). Khi ấy, em vẫn còn đủ háo hức để mà ảo tưởng rằng trong tháng ngày thậm chí trong phút giây sắp tới sẽ có một chàng trẻ tuổi mang bông hồng đựng trong quan tài mi-ca đến quỳ nhè nhẹ chiếc gối mỏi mà cầu xin chút lòng yêu của mình. Và trong những dịp hoa hồng được đưa ma khắp phố phường như dịp Tình nhân tiết này, ngày xưa đó, em hay ngồi ở Đ., mơ mộng, một mình.

Nguồn: http://www.sachcuatrang.com/travel5.html

Momo và Bông hoa thời gian

Một cô gái nhỏ lặng lẽ xuất hiện trong một thành phố lớn. Cô trú ngụ trong một phế tích đổ nát với sự đùm bọc của những người hàng xóm, những người lao động nghèo dù cuộc sống còn eo hẹp nhưng tấm lòng rộng mở. Cô lắng nghe những người lớn và chơi với lũ trẻ, những việc đó tưởng như bình thường nhưng lại vô cùng quan trọng, nó giúp cho mọi người hiểu và yêu quý nhau hơn. Cuộc sống cứ thế bình yên trôi đi. Rồi một ngày, bọn người xám mang không khí lạnh lẽo ập đến thành phố.

Chúng, trong những bộ trang phục xám và những chiếc ô tô xám, xách những chiếc cặp và phì phèo những điếu xì gà cũng xám xịt, đến từng nhà, gặp từng người. Rồi bằng những phép thống kê tính toán nhanh gọn và choáng ngợp, những lời thuyết phục hùng hồn, chúng đã dụ dỗ mọi người tham gia một quỹ tiết kiệm kỳ lạ. Rất nhiều người nghe theo chúng, trong đó có những người bạn của cô gái nhỏ. Tất cả bỗng chốc thay đổi, ai cũng cố làm việc hối hả hơn để mong có một cuộc sống tốt đẹp hơn. Thoạt nhìn thì cuộc sống có vẻ tốt đẹp hơn thật, nhưng hoá ra lại không phải như vậy. Với nhịp độ gấp gáp, mọi người khá giả hơn nhưng đồng thời cũng thêm cau có và kém cảm thông, công việc với họ cũng không còn là hứng thú mà chỉ là những nghĩa vụ vô hồn, lũ trẻ thì ủ dột vì cảm giác bị bỏ rơi. Cô gái nhỏ nhận ra có điều gì đó không ổn. Từ đó, cuộc phiêu lưu kỳ lạ, cuộc chiến đấu không cân sức giữa cô và bọn người xám bắt đầu…

Tôi đọc câu chuyện trên từ hơn mười năm trước, có lẽ là mười lăm năm trong một cuốn sách dày, bìa màu xanh lá cây, in khá đẹp so với những cuốn sách cùng thời. Cuốn sách có tên Bông hoa thời gian, được dịch từ tiếng Đức và xuất bản với sự hỗ trợ của một tổ chức phi chính phủ của Đức - nơi có liên hệ công việc với mẹ tôi. Đó hình như là cuốn tiểu thuyết phương Tây đầu tiên mà tôi có. Đầu óc non nớt của một đứa trẻ mười tuổi khi ấy chỉ coi cuốn sách như một truyện cổ tích nơi cái thiện thắng cái ác. Tuy vậy, những chi tiết lạ lùng không giống với bất cứ truyện cổ tích nào đã cuốn hút đến nỗi tôi coi Bông hoa thời gian như sách gối đầu giường trong suốt mấy tháng trời. Rồi tôi lớn dần lên, cuốn sách cũ đi nhưng vẫn được giữ gìn nguyên vẹn, nằm cùng ngăn với Tottochan - Cô bé bên cửa sổ và Những tấm lòng cao cả trên giá sách. Thỉnh thoảng, tôi lấy nó ra đọc, lại phát hiện thêm một cái gì đó thú vị mà ngay lần đọc trước mình chưa nhận ra, thấy rõ hơn những ẩn dụ, những triết lý về một cuộc sống hiện đại tưởng như tốt đẹp nhưng lại đánh mất tình người. Và mười lăm năm sau lần đọc đầu tiên, tôi gặp lại Bông hoa thời gian dưới một hình hài mới, một bản dịch mới: Momo.

Vẫn là những tình tiết giống như đã kể trên và lối kể trong sáng, chậm rãi của tác giả nhưng giờ đây câu chuyện được làm mới với đại từ xưng hô khác đi (ví dụ: con rùa Kassiopeia xưng em với Momo và xưng con với thầy phù thuỷ Hora thay vì xưng hô ngang hàng) và những từ ngữ mang âm hưởng Nam Bộ lạ tai hơn. Những điểm khác biệt rõ rệt nhất làm nên ưu thế của bản dịch mới là một đoạn ngắn mang tính ẩn dụ liên quan đến tư tưởng chính trị (đoạn Gigi kể về bạo chúa Marxentius Communus - bản dịch cũ lược bỏ hoàn toàn) và những bức tranh minh hoạ rất đẹp bám sát nội dung truyện. Bất chấp những ưu điểm vượt trội đó, tôi vẫn thấy Bông hoa thời gian của dịch giả Trần Mậu hay hơn Momo của dịch giả Lê Chu Cầu dù phải thừa nhận bản dịch cũ có nhiều lỗi chính tả hoặc ấn loát hơn. Có lẽ vì tôi là một kẻ hoài cổ và đã quá quen với giọng văn phi-vùng-miền của cuốn sách cũ nên mới khăng khăng vậy chăng…

Có một điểm tôi không biết là tốt hay không tốt, ấy là những chú thích trong bản dịch mới. Có thể nói, bản dịch mới được chú giải rất kỹ càng với những kiến thức hết sức cặn kẽ liên quan đến các lĩnh vực lịch sử, ngôn ngữ... Những kiến thức này giúp người đọc-người lớn hiểu tác phẩm hơn nhưng tôi sợ nó sẽ làm người đọc-trẻ con thấy nản hơn vì vấp phải quá nhiều thứ xa vời cao siêu. Trong bối cảnh nhiều truyện tranh dễ dãi đang làm bá chủ trong lòng người đọc-trẻ con, cách chú giải mang tính hàn lâm như vậy với một cuốn sách được coi là cổ tích (dành cho mọi lứa tuổi) như vậy có lẽ cũng không thật cần thiết vì nó có thể làm đứt mạch cảm xúc đang bay bổng của trẻ nhỏ. Nhưng thôi, dù sao thì tôi cũng đang đọc Momo với tư cách người lớn và rất lấy làm thích thú khi theo dõi phần chú giải và biết được rằng tên nhân vật này trong tiếng Đức, tiếng Nhật hay tiếng Latin nghĩa là gì. Nhưng điều thú vị mà tôi tìm thấy trong lần gần đây nhất đọc cuốn sách cũ của mình, dưới hình hài mới mang tên Momo, tất nhiên không phải là những câu chú thích bé tẹo cuối trang mà là một triết lý cho cuộc sống.

Chắc hẳn nhiều bạn đã biết câu chuyện về nhà tài phiệt Mỹ và người ngư phủ Mexico*. Câu chuyện tuy nói về hai người ở châu Mỹ nhưng lại thấm đẫm triết lý Lão Trang của phương Đông. Xét một khía cạnh nào đó, Momo, cuốn sách của một tác giả Đức kể về câu chuyện diễn ra trong một thành phố ở đâu đó trên đất Ý, cũng vậy. Hình ảnh cô bé sống bên lề xã hội và đứng ngoài những bon chen gấp gáp của xã hội một nét cười nhếch miệng, nhẹ nhàng nhưng cũng thâm thuý, dành cho những đặc trưng chẳng mấy hay ho của cuộc sống hiện đại: những biểu hiện thực dụng bất chấp suy nghĩ và tình cảm của mình cũng như người thân, những con người lao vào công việc như con thiêu thân nhưng không có đam mê, những đứa trẻ từ nhỏ đã chịu gánh nặng học hành đến mức thui chột trí tưởng tượng, những thói thưởng thức hời hợt, những bữa ăn nhanh thừa mứa, những món đồ chơi vô hồn…

Tôi đọc Momo khi một người bạn vừa nức nở viết đơn xin nghỉ việc vì quá căng thẳng, nhiều người khác cũng đang bị áp lực từ công việc hành hạ, bản thân mình thì chẳng có một công việc nào cụ thể ràng buộc nhưng cũng bị những thứ phù phiếm như “danh tiếng” hay “tên tuổi” làm điên đầu không ít. Càng đọc tôi càng nghĩ, cuốn sách sẽ có tác dụng như một liều thuốc an thần dành cho những nạn nhân của cuộc sống đầy áp lực ngày nay. Khi đọc trang cuối, nhìn thấy bức tranh vẽ con rùa với dòng chữ Ende (vừa là tên tác giả, vừa nghĩa là “hết” trong tiếng Đức) trên mai, những bực bội trong lòng tôi tự nhiên dịu lại. Ừ, bực bội với mấy chuyện phù phiếm ấy mà làm gì khi mỗi thời khắc của cuộc đời đều là một bông hoa tuyệt đẹp, chỉ nở một lần và úa tàn nhanh lắm.

Thông tin về tác phẩm: Momo hay Câu chuyện kỳ lạ về những kẻ ăn cắp thời gian và một cô bé giành lại được cho con người thời gian đã mất - Michael Ende - NXB Thienemann Verlag Stutttgart 1973.

Bản dịch cũ: Bông hoa thời gian - Trần Mậu dịch - NXB Lao động 1992.

Bản dịch mới: Momo - Lê Chu Cầu dịch - NXB Hội Nhà văn 2007.

---

* Câu chuyện đại ý như sau: Nhà tài phiệt nhìn thấy ngư phủ sống nhàn rỗi thảnh thơi quá bèn gợi ý anh ta là cố gắng kiếm thêm tiền bằng nhiều cách khác nhau. Người ngư phủ hỏi lại: “Để làm gì” thì nhà tài phiệt bảo: “Để khi về già anh có thể sống nhàn rỗi thảnh thơi”.

Bản tiếng Anh: http://www.naute.com/inspiration/fisherman.phtml

Nguồn: http://www.sachcuatrang.com/breview15.html

Hiền ngoan đi chùa

Bài đã đăng trên Thanh niên tuần san ngày 23/02/2007 - bút danh Đan Vân

“Sáng mùng Một nhớ dậy sớm để đưa bà nội đi chùa cho kịp giờ tốt con nhé”, bên mâm cơm tất niên, mẹ nhắc con gái như vậy. Con gái đang say sưa thưởng thức những món ngon của bữa tối cuối năm nghe vậy vội ngừng đũa đặt bát xuống, vâng một tiếng nhỏ nhẹ đến mức lí nhí, rồi len lén thở dài. Bắt gặp cảnh ấy, thể nào cũng có người bụng dạ đen tối suy luận rằng trong đầu con gái đang nghĩ về giấc ngủ nướng lý tưởng ngày mùng Một vừa tan biến theo khẩu lệnh êm ái của mẹ. Nhưng thực ra lý do cho tiếng thở dài đầy tâm trạng ấy không chắc đã đơn giản và… phàm tục vậy đâu, cô gái đang vừa độ xuân thì kia dường như đã vì nhiệm vụ cháu hiền con thảo bất ngờ này mà phải lỡ hẹn với ai đó rồi.

Năm nay lịch âm nhuận một tháng, xuân đến muộn, lễ Tình nhân 14 tháng 2 rơi đúng vào mấy ngày cận Tết. Con gái lớn bận rộn quay mòng mòng theo lời cắt đặt của mẹ, khi thì chạy ra chợ mua hoa quả về cúng, lúc lại ngồi trong bếp trông nồi cá kho kẻo bén, không còn phút nào mà quan tâm đến chuyện rong chơi nên đành lỡ mất một dịp chăm bẵm cho tình cảm vừa mới chớm nảy nở. Những tưởng ngày đầu tiên của năm sẽ được thảnh thơi để bù đắp, ai ngờ… Ấy, sao lại sớm bi quan vội thế, con gái? Sao không nghĩ mẹ vừa tạo cho mình một cơ hội tuyệt đẹp để hẹn hò? Vừa nói chuyện đi lễ chùa đã ngoằng sang chuyện hẹn hò thế này thì cũng hơi mạo phạm, nhưng phải nói chùa chiền miếu mạo cũng là nơi gặp nhau lý tưởng của các đôi nam thanh nữ tú xưa nay. Không gian vừa thanh tịnh vừa linh thiêng của một ngôi chùa hay đền cổ kính sẽ khiến cuộc gặp gỡ của một người con trai và một người con gái trở nên thong thả và trang trọng hơn, tình cảm cũng phần nào vì thế mà thêm son sắt vững bền. Giờ người ta sống mỗi ngày mỗi gấp, trong năm đã không biết bao nhiêu lần gặp nhau theo kiểu “một phong cách trẻ, một phong cách xì tin” ở quán café karaoke, rạp chiếu phim và câu lạc bộ nhảy hip hop rồi, trong ngày đầu tiên của năm chứa chan ý nghĩa như thế này chẳng lẽ lại không làm gì đó khác đi để kỷ niệm tình yêu trở nên đặc biệt thêm ư.

À quên, đây là một bài về duyên con gái chứ không phải về chuyện “hẹn hò không khó”. Thay vì thở ngắn than dài, con gái cứ chuẩn bị cho buổi sớm mai đi chùa được chu đáo đã. Trang phục đi lễ tối kỵ ngắn và mỏng, phải là (ủi) sẵn bộ áo dài gấm đỏ để vừa tôn dáng thiếu nữ mà vẫn đậm đà truyền thống này. Đôi giày gót cao đi thì đẹp nhưng dễ làm đau chân mình (nếu phải đứng khấn lâu) và cả chân người khác (nếu vô tình giẫm phải), phải ướm mấy đôi khác để thay cho hợp này. Ngày Tết, đền chùa đông người ra vào, kẻ xấu dễ trà trộn, phải để bớt đồ nữ trang ở nhà, chỉ đeo một đôi khuyên nụ hay một chiếc lắc bạc làm duyên thôi này. Rồi phải bày biện đồ lễ, đành rằng trước cổng chùa cũng có bán nhưng sắp sẵn hương hoa từ nhà thì sẽ tươm tất hơn, ngày Tết phải khác ngày thường ở chỗ đó. Lại còn một điều nan giải nữa là việc đi và gửi xe, chở người lớn thì không thể phóng nhanh, đi chùa ngày Tết thì không thể phi thẳng vào cổng rồi dựng xe ào ào như ngày thường được, hay là đi bộ, vừa thưởng thức không khí xuân ấm áp vừa làm đẹp phố phường bằng nét tươi tắn của chính mình…

Loanh quanh một chốc đã thấy gần đến giao thừa, con gái suy tính mấy lần rồi quyết định sẽ nhắn bạn trai gặp mình ở sân chùa, thay vì cùng nhau tới các tụ điểm vui chơi sôi động như đã hẹn. Nhìn lại những thứ gì mình vừa chuẩn bị, nghĩ đến hình ảnh của chính mình xinh xắn và khép nép trong ngày đầu năm, nghĩ đến tình cảm mới he hé như cánh hoa trước gió xuân hây hẩy sẽ thêm tươi thêm đẹp, cô chợt ngâm nga mấy câu trong bài hát cũ:

Em đi chùa về
Từ nay thay đổi
Lòng không hờn dỗi
Em hiền em ngoan

Em đi chùa về
Lòng nghe sống dậy
Buồn thôi than thở
Tình đẹp như mơ

(Em đi lễ chùa - Võ Tá Hân - lời thơ Sơn Cư)

Có chàng trai nào mới nhận được lời nhắn đi chùa mùng Một của bạn gái ấy nhỉ? Người ta đã chuẩn bị sẵn sàng cả rồi mà sao chàng không nói nói đồng ý đi, còn chần chừ gì nữa? Mau mau lên, năm mới sắp sang rồi!

Xuân Đinh Hợi 2007

Nguồn: http://www.sachcuatrang.com/short18.html