Hai màn bi kịch Người Thổ Mới

Saki

Saki là bút danh của nhà văn Anh Hector Hugh Munro (1870-1916), tác giả của rất nhiều truyện ngắn mang giọng điệu châm biếm, trào phúng. Ông được coi là bậc thầy về truyện ngắn và thường được so sánh với O. Henry của Mỹ. Truyện ngắn sau đây của ông được viết trong những năm đầu thế kỷ XX, khi phụ nữ ở nhiều nước phương Tây trong đó có Anh đang đấu tranh cho quyền bầu cử.

Bộ trưởng bộ Nghệ thuật (cái bộ mới được kỹ nghệ bầu cử vẽ thêm) đi thăm chính thức một cố vấn cao cấp. Theo nghi lễ xã giao phương Đông, họ đàm luận về mấy chủ đề vô thưởng vô phạt. Đúng lúc tiện mồm định nói đến cuộc thi chạy Marathon thì vị bộ trưởng nhớ ra là ông cố vấn có bà người Ba Tư và có thể coi bất cứ lời ám chỉ nào về cuộc thi Marathon là xúc phạm[1]. Ngay lúc đấy, bộ trưởng lái chủ đề sang hướng khác.

- Theo hiến pháp mới thì phụ nữ có quyền bầu cử, có phải không ạ? - ông chợt hỏi.

- Quyền bầu cử á? Đàn bà á? - ông cố vấn kêu lên ngạc nhiên - Ông bộ trưởng thân mến, Cải cách đã lố bịch lắm rồi, đừng cố làm nó nhố nhăng thêm nữa. Đàn bà không có tâm hồn cũng chẳng có trí khôn, sao lại phải cho đàn bà quyền bầu cử cơ chứ?

- Tôi biết là nghe có vẻ lố bịch - ông bộ trưởng nói - nhưng đấy được coi là tư tưởng Tây học.

- Sau đấy các bà ấy sẽ thành ra lắm yêu sách cho mà xem. Sau cả đời cố gắng nghiêm trang, tôi không thể không cười trước cái đề xuất này. Sao, đám đàn bà đa phần chả biết đọc biết viết. Bầu bán thế nào bây giờ?

- Có thể ta sẽ chỉ tên ứng cử viên và chỗ để họ đánh dấu chữ thập...

- Báng bổ! - ông cố vấn ngắt lời.

- À, ý tôi là đánh dấu lưỡi liềm[2] - ông bộ trưởng sửa lại và nói thêm - Đó sẽ là một thắng lợi của đảng Người Thổ Mới.

- Ồ, tốt thôi, cứ làm thế đi, rồi thành lũ l… - ông ngừng lại vì đang thốt ra những lời không sạch sẽ gì - … lạc đà. Tôi sẽ rao giảng về chuyện đàn bà được bầu cử.

***

Điểm bầu cử đặt ở một khu đất trong vùng Lakoumistan. Ứng cử viên của đảng Người Thổ Mới dẫn đầu với ba hay bốn trăm phiếu vượt hơn và anh đã bắt đầu thảo sẵn lời cảm ơn danh cho cử tri. Kết quả thắng lợi của anh gần như được dự đoán trước rồi, vì anh đã vận động tranh cử với guồng máy hệt như Tây. Anh thậm chí sử dụng cả ô tô. Một số người ủng hộ anh đi tới điểm bầu cử trên những chiếc xe này, và nhờ tay lái khéo của tài xế nhà anh, nhiều người không ủng hộ anh đã đi thẳng tới mộ hoặc bệnh viện địa phương, hoặc nơi nào đấy không có bầu biếc. Và sau đó, một điều gì không ai mong đợi đã xảy ra. Ứng cử viên đối lập, Ali Giáng Phúc, lên sàn với bầy vợ và một đám phụ nữ, dữ dằn chưa, sáu trăm người. Ali đã chẳng làm gì nên hồn khi vận động tranh cử nhưng nghe đâu những lá phiếu của phe đối lập cứ như muối bỏ bể vậy[3]. Ứng cử viên Người Thổ Mới, theo lối Tây, chỉ có một vợ và chả có nhân tình nào, bất lực đứng nhìn số phiếu của đối thủ cứ phồng lên thành một chiến thắng áp đảo.

- Cristabel Columbus - anh kêu lên, lắp bắp viện đến cái tên người khai phá châu Mỹ - Ai mà ngờ được chứ!

- Lạ một cái là - Ali đăm chiêu - người hô hào nhiều nhất cho việc bỏ phiếu kín phải quan sát hòm phiếu kỹ nhất.

Và, trở về nhà với đám cử tri ủng hộ, ông ta lẩm bẩm dưới bộ râu, lẩy một lời thơ cổ:

- Than ôi trí dũng có thừa

Bởi nghe lời thiếp nên cơ sự này![4]

---

[1] Từ “marathon” bắt nguồn từ một trận chiến mà quân Ba Tư thua quân Hy Lạp.

[2] Người Thổ Nhĩ Kỳ theo đạo Hồi thích hình lưỡi liềm (biểu tượng của đạo Hồi) hơn chữ thập (biểu tượng của đạo Thiên Chúa).

[3] Trong nguyên bản, tác giả dùng hình ảnh “nắm đất ném xuống Bosphorus (eo biển Istanbul)”.

[4] Trong nguyên bản, câu thơ là: Hắn, sắc sảo mọi bề như con dao Kabul. Còn ta, người thắng hắn, chẳng giỏi giang gì, chỉ nhiều vợ hơn.

Nguồn: http://www.sachcuatrang.com/shortstory18.html

Chấm điểm các bảo tàng Hà Nội (kỳ 2)

Rào đón: Em tự hào là người đã đi (gần) hết các bảo tàng ở Hà Nội. Không phải là khách du lịch, em có thời gian thăm bảo tàng nhiều lần. Với con mắt của một kẻ ưa tiện nghi và chuyên đánh giá dịch vụ, em sẽ lần lượt chấm điểm một số bảo tàng nổi cộm ở Hà Nội dựa trên một số tiêu chí tuy hơi buồn cười nhưng cũng thực tế ra phết.

Bảo tàng Mỹ thuật

Trần Thu Trang thực hiện chiều 03/11/2007

1. Tiêu chí của cò bất động sản

Nằm ở phố Nguyễn Thái Học, quận Ba Đình, khu dân trí cao (sau mông Văn Miếu - Quốc Tử Giám), ô tô đỗ cửa. Mặt tiền khá, mặt bằng vừa phải vuông vắn, khuôn viên gọn gàng, kiến trúc Pháp lai Việt, nội thất ấm cúng (phần tầng hầm hơi ẩm), nở hậu, hướng Đông Nam. Điểm của Trang: 9.5.

2. Tiêu chí của người trả tiền

Vé: 7.000 VND cho trẻ em và sinh viên các trường nghệ thuật. 20.000 VND cho người bình thường. Miễn phí cho Bà mẹ Việt Nam anh hùng và gia đình thương binh liệt sĩ. Gửi xe miễn phí. Điểm của Trang: 9.5.

3. Tiêu chí của người khuyết tật

Nhiều bậc cấp mà không có đường dành cho xe lăn, có thang máy, đa số hiện vật trưng bày khá cao. Điểm của Trang: 2.

4. Tiêu chí của người ham hiểu biết

Hiện vật rất phong phú và đẹp (chuyện, mỹ thuật mà lị), được trưng bày thành hệ thống theo thời kỳ lịch sử, ánh sáng thiết kế hết sức hợp lý và sang trọng, nhưng một số hiện vật đã xuống cấp (nhất là các tranh sơn mài - nứt nẻ và bong tróc). Chú thích bằng ba thứ tiếng Việt - Anh - Pháp khá chi tiết, có các giới thiệu tổng quát bằng 5 thứ tiếng (Việt, Anh, Pháp, Trung, Nhật). Các triển lãm ngắn hạn theo chuyên đề thường xuyên và ấn tượng. Hầu như không có phần trưng bày ngoài trời. Thời gian để tham quan hết bảo tàng: từ 3 đến 4 tiếng. Vào thứ Tư và thứ Bảy, bảo tàng mở cửa đến 19h. Điểm của Trang: 9.5.

5. Tiêu chí của người tham ăn uống

Có nhà hàng Mỹ Thuật ngay trong khuôn viên, khung cảnh khá dễ chịu, thái độ phục vụ và chất lượng đồ uống vừa phải, danh sách đồ ăn bao gồm nhiều món đặc sản nhưng không thấy khách gọi (em cũng không gọi nên không kiểm chứng được). Giá không rẻ, 20.000 đến 40.000 VND/món uống, đồ ăn từ 25.000 đến 150.000 VND tuỳ món. Điểm của Trang: 8.

6. Tiêu chí của người "yếu lòng"

Nhà vệ sinh nằm rải rác ở các tầng, được lau dọn thường xuyên nên sạch, khô ráo, không có mùi lạ, có khăn lau tay. Tuy vậy, khung cảnh nhà vệ sinh chưa được đẹp như nội thất bảo tàng. Điểm của Trang: 9.

7. Tiêu chí của người mua đồ lưu niệm

Gian hàng lưu niệm khá rộng, nhiều tranh và bưu thiếp đẹp, có một số mặt hàng lưu niệm tinh tế trang nhã (tượng rối nước, túi lụa, hộp sơn mài). Có món rẻ, có món đắt nhưng nói chung là khó đi ra tay không. Điểm của Trang: 10.

8. Tiêu chí của người nhút nhát

Nhân viên bảo tàng lờ đờ (nhiều người ngủ gật hoặc tựa cửa nhìn xa nghĩ ngợi gì), có trường hợp cá biệt cãi nhau tay đôi với khách (xin xem phần buôn chuyện bên dưới) nhưng nói chung là dễ chịu. Người tham quan không đông, rất lịch sự. Điểm của Trang: 8.5.

9. Tiêu chí của người lên mạng

Trang web http://vnfineartsmuseum.org.vn của bảo tàng khá đẹp, dễ truy cập, nhiều thông tin, có cập nhật và tương tác. Tuy nhiên, trang tiếng Anh và tiếng Pháp chỉ có tên đề mục, nội dung vẫn toàn tiếng Việt. Điểm của Trang: 8..

10. Tiêu chí của người chụp ảnh

Mặc dù nội thất và hiện vật rất đẹp nhưng có quy định khách tham quan không được phép chụp ảnh bên trong bảo tàng. Một số người mang máy ảnh bỏ túi hay đối tượng là học sinh sinh viên vẫn có thể chụp khá thoải mái, không thấy ai nhắc nhở. Điểm của Trang: 6.

Điểm trung bình: 8.0

Buôn chuyện bên lề: Trước cổng bảo tàng có tấm biển yêu cầu khách xuống xe dắt bộ. Một nhân viên bảo vệ lớn tuổi nhìn lầm là khách không làm theo, càu nhàu và chỉ trích thái quá khiến khách ức chế, thậm chí sau khi tranh cãi còn văng tục chửi bậy khi khách vừa mới quay đi. Đến hôm nay thì không thấy nhân viên đó đâu nữa.

Mục tiêu tuần sau: Bảo tàng Lịch sử

Nguồn: http://www.sachcuatrang.com/weekend12.html

Câu hỏi muôn thuở… khó

(Bài đã đăng trên Tuổi Trẻ 02/08/2008)

Có một câu hỏi mà rất nhiều đôi tình nhân đặt ra cho nhau, nhiều đến nỗi mà những chuyện phát sinh quanh nó còn trở thành đề tài màu mỡ cho các ca tư vấn tâm lý tình cảm. Ấy là câu “Anh/ em là người thứ mấy?”. Thật chưa thấy câu nào oái oăm và ẩn chứa lắm nguy cơ như câu này!

Bất kể nó được nói ra với thái độ nào, vui vẻ, ngọt ngào hay sưng sỉa, nghiêm trọng, người nhận nó cũng phải vò đầu bứt tai ra trò. Đừng tưởng chỉ cần nhẩm đếm rồi nói ra một con số thuần tuý một hai ba bốn mà xong. Nếu đơn giản như vậy thì các tổng đài 1900 tám bao nhiêu đấy hay chị Thanh Tâm, anh Bồ Câu đã rảnh rang quá! Ẩn chứa sau nó là cả một trời nghĩ ngợi, một biển nghi ngờ và một núi… những câu hỏi tiếp theo, dù câu trả lời của bạn có thuộc dạng nào thì cũng thế mà thôi!

Trường hợp phổ biến nhất, bạn thật thà cho biết anh hay cô ấy là người thứ hai thứ ba gì đó. Thì trong thời buổi hiện đại, nam nữ nhiều cơ hội giao tiếp kết bạn, đến trẻ con lớp 6 cũng biết viết thư tình thề non hẹn biển ngon lành, bạn lại phong độ hoặc duyên dáng ngời ngời nhường này, chẳng nhẽ không có mảnh tình nào vắt vai! Nhưng hãy coi chừng, thứ tự của anh ấy (cô ấy) càng to thì cái hỗn hợp trời biển núi ở đoạn trên càng lớn đấy. Bạn sẽ nhận được những câu hỏi tiếp theo, đi thẳng thọc sâu vào chi tiết như (những) người trước tên là gì, nhà ở đâu, có đẹp không, hai người quen nhau thế nào, đi chơi với nhau ra sao, chia tay vì lý do éo le hay lãng xẹt… Đến đây, trăm phần trăm là bạn lâm vào cảnh tiến thoái lưỡng nan. Trả lời qua loa thì sẽ bị căn vặn thêm nhiều lần nữa, mà trả lời kỹ lưỡng thì còn lắm hậu quả khó tưởng tượng hơn. Ai mà đoán được người ta sẽ làm gì với những tư liệu quá khứ kia, biết đâu lại ngấm ngầm giận dỗi, hờn ghen, lúc bình thường thì không sao, khi cãi nhau lại đem ra đay nghiến…

Trường hợp lý tưởng nhất, bạn kiên quyết bảo rằng “Anh/ em là người đầu tiên” thì cũng đừng tưởng sẽ được yên nhé. Nhiều khả năng, đối phương sẽ nghi ngờ “sao đến tuổi này mà…” rồi hoặc âm thầm tìm hiểu hoặc công khai yêu cầu bạn chứng minh. Với các bạn nam, việc chứng minh sẽ vô cùng khó khăn khổ sở, vì nàng sẽ thấy chẳng ai đủ uy tín để xác nhận từ trước đến nay bạn không rung động tán tỉnh em nào. Với các bạn nữ, việc chứng minh thường được quy về một hành động cụ thể mà nếu làm theo, bạn sẽ rất có thể là người chịu thiệt thòi, thậm chí mang thai ngoài ý muốn, lỡ dở cả cuộc đời. Còn khi người ta tin tưởng yên tâm hoàn toàn rồi thì lại đến lượt bạn nghi hoặc, đặt câu hỏi ngược cũng nên. Vì ngoài những đôi tình nhân học trò vụng dại, mấy ai được biết một cặp hoàn toàn mới toanh bỡ ngỡ như nhau trong kinh nghiệm yêu đương.

Trong các trang báo, các buổi chuyện trò về tình yêu - hôn nhân, người ta thường đưa ra nhiều cách trả lời êm đẹp cho câu hỏi này. Đó có thể là một câu đầy ve vuốt như “Anh/ em là người cuối cùng, người chiến thắng” hay vài lời hài hước rằng “Xem nào, xoè tay đếm đã, mà ngón tay chưa đủ, chắc phải thêm ngón chân”. Nhưng những cách trả lời không đi thẳng vào vấn đề như vậy thường chỉ mang tính đối phó nhất thời mà chẳng giải toả những thắc mắc trong lòng người hỏi. Nếu lựa chọn cách này, bạn cứ chuẩn bị tinh thần là sẽ còn bị “tra khảo” dài dài. Và liệu bạn có dám chắc một ngày nào đó mình sẽ không mệt mỏi với những câu hỏi lặp đi lặp lại kia rồi phải đi tìm một người cuối cùng khác hay phải đếm thêm một ngón tay hay ngón chân nữa? Bạn thấy đó, đã bao nhiêu cuộc tình tan vỡ chỉ vì những dằn vặt quá khứ như vậy rồi…

Tại sao khi đến với nhau, người ta cứ phải hỏi về những gì xảy ra khi người ta chưa xuất hiện? Do thói tò mò, ưa suy diễn chăng? Cũng có thể, quá khứ dù đã ngủ yên vẫn luôn là một tấm màn lay động trước mắt như mời gọi người ta hé vén. Chỉ cần một câu nói vô tình nhắc về kỷ niệm cũ hay một ánh mắt xa xăm cũng đủ để bày ra vô số những thắc mắc trong lòng. Nhưng nếu chỉ giải thích những vấn đề rắc rối nảy sinh quanh câu hỏi về thứ tự đến trước đến sau trong tình yêu bằng thói tò mò ưa suy diễn thì không đủ.

Việc hỏi thẳng xem mình là người thứ mấy của đối phương ít nhiều thể hiện sự thiếu tỉnh táo và thiếu kiên nhẫn. Đặt một câu hỏi mà gần như biết chắc câu trả lời sẽ không bao giờ làm mình hài lòng, người hỏi có lẽ đã chẳng còn lý trí (cũng phải, làm gì có ai lý trí khi đã vướng lưới tình). Đặt một câu hỏi không dễ trả lời mà lẽ ra nên giữ trong lòng chờ đối phương tự nguyện tâm sự giãi bày, người hỏi có lẽ đã hơi nôn nóng. Quan trọng nhất, với cả hai phái, khi hỏi câu này và lặp đi lặp lại nó nhiều lần, người hỏi đang thể hiện rằng mình thiếu tự tin vào tình yêu hiện tại. Với phái mạnh, việc hỏi và lặp đi lặp lại còn mang một ý nghĩa tiêu cực hơn: anh đang cho thấy một tính cách nhỏ nhen, chấp nhặt, kém bao dung, không xứng mặt đàn ông.

Tất nhiên, những nhận xét không mấy tốt đẹp trên chỉ đúng trong một số trường hợp, mỗi người lại có lý do riêng cho quyết định của mình. "Anh/em là người thứ mấy?" là một câu hỏi muôn thuở khó, vì một khi đã được đặt ra nó bắt cả người hỏi lẫn người trả lời đều phải ngoái về phía sau. Nhưng tình yêu cũng giống như một con đường dẫn về phía trước. Nếu cứ mải nhìn phía sau, biết đâu người đi đường sẽ vấp ngã, hụt chân…

Nguồn: http://www.sachcuatrang.com/short37.html

Hễ sướng thì hét lên - không phải ling lei, không phải sex

Gần đây đọc báo, tôi thấy người ta hay nhắc đến những cụm từ như “văn chương sex”, “văn học câu khách” kèm theo tên một số tác phẩm. Nào là Tí ti thôi nhé, nào là Phải lấy người như anh, rồi lại còn Hễ sướng thì hét lên. Hai cuốn đầu thì thôi tôi không nói kẻo mang tiếng tự bênh, riêng cuốn sau thì tôi xin phép giơ tay phát biểu ý kiến. Thưa nhà báo, chẳng hay khi xếp Hễ sướng thì hét lên vào một rọ thế kia, nhà báo đã đọc sách chưa, hay mới chỉ đọc nhõn cái nhan đề?

Của đáng tội, trong Hễ sướng thì hét lên cũng có đôi chỗ nhắc đến chuyện ấy ấy, vì nhân vật chính có vợ. Đời sống tình dục của một công chức trung niên cũng chả có mấy tình tiết giật gân nên tác giả nói lướt như kiểu chạy qua hàng chăn gối thôi. Cái bà nhấn mạnh là thân phận “đáng thương” của nhân vật cơ.

Cứ nhìn một cách hời hợt thì Biện Dung Đại chẳng đáng thương lắm. Anh ta được học hành đàng hoàng, làm một công việc đàng hoàng, có gia đình đàng hoàng, lại còn biết viết lách văn thơ đăng báo. Nói chung, anh ta bình thường như mọi người đàn ông Đông Á bình thường khác. Nhưng cuộc đời phẳng lặng của anh ta tự dưng bị khuấy động vì sự kiện cơ quan giải thế (tức là mất việc). Những ngày rỗi rãi lang thang tìm việc cũng là những ngày Biện Dung Đại nhìn lại bốn mươi mốt năm cuộc đời của mình. Anh ta chợt nhận ra mình thật ươn hèn. Chính sự ươn hèn được gọi bằng một khái niệm hoa mỹ là “im lặng cao quý” ấy đã lấy đi của anh ta quá nhiều thứ…

Đấy, câu chuyện chỉ bình thường như thế, chẳng có gì giật gân. Nhân vật thì “ngũ quan mờ nhạt, thần thái lời đờ”, chẳng có gì nóng bỏng. Cái hay nhất của truyện có lẽ là giọng văn. Những câu viết ngắn, lời lẽ đơn giản, tưởng như chẳng có gì đặc sắc lại ẩn chứa chất hài hước đen (black humor) - hài hước trong những thứ tưởng như hết sức nghiêm túc. Những chi tiết như “làm hàng xóm của quốc mẫu Tống Khánh Linh” hay “ngày nào cũng đeo đồng hồ Citizen đi làm” không khiến người đọc cười phá ra ngay, thậm chí đọc hết câu mặt vẫn không có tí rung rinh. Nhưng mỗi khi nhớ lại tình cảnh ấy, hoàn cảnh ấy, thì lại muốn khùng khục trong cổ họng mấy cái.

Dù mang một cái tên gây sốc nhưng Hễ sướng thì hét lên không có cái dữ dội trần trụi đến điên rồ của văn học ling lei như một bài báo (lại báo!) nào đó cố gán ghép, đơn giản vì Trì Lợi không phải là một tác giả thuộc dòng ling lei. Bà đã đứng vững trên văn đàn Trung Quốc từ khi các tác giả thuộc dòng ling lei còn thò lò mũi xanh cơ! Tôi đọc tiểu sử của Trì Lợi, thấy một chi tiết giống người đồng nghiệp kiêm đồng hương vĩ đại - Lỗ Tấn, bà bỏ nghề thuốc để theo nghề văn. Và Biện Dung Đại của Trì Lợi với sự im lặng cao quý và AQ của Lỗ Tấn với phép thắng lợi tinh thần cũng hết sức tương đồng. Phải chăng những người thầy thuốc viết văn có con mắt mổ xẻ sự việc giống nhau? Hay là con người Trung Hoa trải qua cả trăm năm vẫn không mấy đổi thay?

Rêu xanh phương Đông, rêu xanh phương Đông*…

Hễ sướng thì hét lên - Trì Lợi - Trần Trúc Ly dịch - NXB Phụ Nữ

* Tác phẩm này ban đầu định đặt là Rêu xanh phương Đông.

Nguồn: http://www.sachcuatrang.com/breview18.html